Vatan ve Ulus gazetesinde yazan F.Rıfkı Atay'ın yazılarını esas alarak 3 Mayıs 1944 gösterisini Romanya'nın başına milli tarihlerinin en büyük felaketini getiren Gardistlere benzetmiş ve bu nümayişe katılan gençlerin aslında aldatılmış olduklarını iddia etmiştir(35). Aynı gazete daha sonraki günlerde Turancılık-Türkçülük fikriyle ilgili görüşlerini beyan etmeye devam etmiş, kamuoyu oluşturmaya çalışmıştır. Gazete yine F.Rıfkı Atay'ın yazısını esas alarak; "Türkiye'yi içinden dağıtıp tahrik etmek için gökten bir bela ısmarlansa ırkçılıktan beteri Türkiye'ye inemez. İkinci bir bela ısmarlansa İslam ittihatçılığı ham hayalinin yerine Turancılık ütopyasını geçirmekten âlâsı bulunamaz."(36) tarzındaki ifadelere yer vermiştir. Vakit gazetesinin baş yazarı Asım Us da Türkçülük fikrini ırkçılık olarak ele almış, bu fikrin nifak için üretildiğini ve hatta yabancıların bu fikri ileri sürdüğünü iddia etmiştir(37). Yine aynı baş yazar dönemin Türkçülük fikirlerinin Atatürk ile bağdaşmadığını, Turancılık fikrinin ise siyasi istiklâllerini kaybetmiş olan Türkler için manevi bir teselli olabileceğini yazmıştır(38). Asım Us, 1944 davasının gençliği uyandıracağını iddia etmiş, Milli Şefin nutkuna da aynen katıldığını belirtmiştir(39).

Cumhuriyet gazetesi, Turancılık ile ilgili fikirlerini Nadir Nadi'nin kaleminden, milli şefin nutkundan sonra ifade etmiş ve milli şefin nutkunu "Türk vicdanının gür sesi"şeklinde yorumlamıştır(40). Ulus gazetesi ise hükümet yanlısı bir politika takip etmekteydi. Diğer gazeteler Ulus gazetesinin güçlü kalemi F.Rıfkı Atay'ın yazılarından devamlı alıntı yapmıştır. F.Rıfkı Atay ırkçılığı iç harp, Turancılığı dış harp kabul etmiş ve ırkçılığın ve Turancılığın herhangi bir halka ile dışarıya bağlanan tarafını cinayet olarak yorumlamıştır(41). Ulus gazetesi Türkçülük fikrine duyduğu tepkiyi Hasan Ali Yücel'in ağzından şu şekilde ifade eder: "Bunlar, mekteplere kötü bir suyun delip bulup sızması nevi'nden sızmışlardır... Bunlar okul içine sokulmadığı gibi, memleket içine de sokmamak zorunda olduğumuz mahzurlu fikirdir."(42)

Tanin Gazetesi Irkçılık, Türkçülük, Milliyetçilik fikirlerini aynı potada değerlendirerek bu tür fikirleri savunanların aslında gerçek amaçlarının bu olmadığını zira din ile ırkçılık fikirlerinin asla yan yana gelmeyeceğini baş yazarı H.Cihad Yalçın'ın kalemiyle ifade eder(43). Yine Tanin'de H.Cihad Yalçın, Türkçülük fikrinin sadece çalışmakla geçerliliğinin olacağını ifade etmiştir(44). Bir başka yazısında bu fikrin 'yutta sulh, cihanda sulh' prensibi ile uyuşmadığını iddia etmiştir. Hatta hedef gösterircesine Türk Gençliğini istismar edenler olarak Nihal Atsız, R.Oğuz Türkkan, Z.Velidi Togan, Hasan Cansever'in isimlerini açıklamıştır(45). H.Cahid Yalçın, daha sonraki yazılarında üslûbunu sertleştirerek Turancılık davasında Nazilerin rolünün olduğunu ortaya atarak, Turancılığı, "halis bir Nazi öksesi"(46) olarak yorumlama gafletinde dahi bulunmuştur.

Davanın Gelişimi

3 Mayıs tarihli gösterilerin ve 19 Mayıs nutkunun ardından toplanan milliyetçilerin davası, İstanbul 1 Numaralı Örfi İdare Mahkemesinde görüşülmeye başlanmıştır. Davada toplam 23 sanık yargılanmıştır.

İstanbul Tophane Askeri hapishanesinde bulunan asker sanıklar şunlardır: Dr. Yüzbaşı Hasan Ferit Cansever, Dr. Üsteğmen Fethi Tevetoğlu, Piyade Üsteğmen Alparslan Türkeş, Piyade Teğmen Nurullah Barıman, Topçu Asteğmen Zeki Özgür (Soğuoğlu), Ulaştırma Asteğmen Fazıl Hisarcıklı.

Aynı cezaevinde bulunan sivil sanıklar: Nihal Atsız edebiyat öğretmeni, Hüseyin Namık Orkun tarih öğretmeni, Necdet Sancar edebiyat öğretmeni, Saim Bayrak Temyiz Mahkemesi Evrak Memuru, İsmet Rasin Tümtürk İstanbul Belediyesi murakkıbı, Cihat Savaşfer Y.Mühendis Mektebi öğrencisi, Fehiman Altan Y.Mühendis Mektebi öğrencisi, Yusuf Kadıgil lise öğrencisi, Cebbar Şenel Adana Adliyesinde hakim adayı.

Sansaryan Han'da bulunan Emniyet müdürlüğü hücrelerinde bulunan sivil sanıklar; Zeki Velidi Togan Türk Tarihi Profesörü, Orhan Şaik Gökyay Ankara Konservatuarı Direktörü, Hikmet Tanyu İçişleri Bakanlığında memur, Reha Oğuz Türkkan İ.O. Doktora öğrencisi, Hamza Sadi Özbek Aydın Maliye Tahsilat Şefi, Cemal Oğuz Öcal Gazi Eğitim Enstitüsü öğrencisi, Said Bilgiç Ankara Adliyesinde hakim adayı, aynı davadan sanık olarak Mehmet Külahlıoğlu ve Osman Yüksel Serdengeçti de bir süre tutuklu kalmışlardır(47).

1944 olayı sanıklarından Alparslan Türkeş, İsmet Paşanın 19 Mayıs nutkundan birkaç gün sonra görev yeri olan Erdek'te gözaltına alınmıştı. Gözaltına alma sırasında bölük odası ve evi aranmış, daha sonra İstanbul Merkez Komutanlığına götürülerek 13 Haziran 1944 günü Askeri Tutuk ve Cezaevinin hücresine kapatılmıştır. Burada beş ay tutuklu kalan Türkeş, rahatsızlığı sebebiyle Haydarpaşa Askeri Hastanesine nakledildi ve bir ay süreyle tedavi gördü. Daha sonra Sıkıyönetim Komutanlığı'nın baskısıyla hastaneden alınarak tekrar Tophane'deki hücresine konuldu. Hücreye döndükten birkaç gün sonra emniyet müdürlüğü olarak kullanılan Sansaryan Han'a götürülerek sorgulanmaya başlandı.

Alparslan Türkeş, yakın tarihimize "Tabutluklar" adı ile geçen, tavırlarında beşyüzer mumluk ampullerin yandığı işkence odalarına kapatıldı. Dönemin Emniyet Müdürü Ahmet Demir ve Savcı Kazım Alöç tarafından Nihal Atsız'a yazmış olduğu mektuplar yüzünden sorguya çekildi. Hükümeti devirmek amacıyla ihtilal hazırlığı yapmakla suçlandı. Suçlamaları kabul etmeyen Türkeş'in sorgulama sırasındaki ifadeleri ibret vericidir. Türkeş anılarında konuyu şöyle izah etmektedir; "Biz, milliyetçiyiz. Biz bütün Türklerin mutlu olmasını istiyoruz, esaretten kurtulmasını istiyoruz. Yani bu fikir, eğer Turancılıksa; bu fikri taşıyoruz. Biz komünizme karşıyız. Komünizm ideolojisi, beğenmediğimiz bir siyasi ve iktisadi görüştür. Biz milliyetçi yazılar yazmayı, memlekete hizmet kabul ettik. Onun için, Orkun dergisine yazı gönderdim.
Nihal Atsız Beyle zaman zaman memleket meseleleri üzerine mektuplaştık."(48)

Alparslan Türkeş, anılarında kendisine yapılan işkenceler hususunda ise şunları söylemektedir; "Acımasızca parmaklarımdan birini yakalayıp, tırnağımı çektiler. Aslında, ben o görevlilere acıyordum. Yönetim, bizi faşistlikle suçluyor ama, tüm faşizan yöntemleri kendileri kullanıyordu. İçimden bu da geçer yahu, diyordum. Memurların gözü bir şey görmüyordu."(49)

Turancılık Davası, 7 Eylül 1944 günü başladı. Duruşma açıldığında, Sıkıyönetim Komutanlığının son tahkikat kararı, Savcı Kazım Alöç tarafından okundu. Kararın başlangıcında yer alan "vatana ihaneti sabit olanlar..." ibaresi sanıkları daha yargılamadan suçlu ilan ediyordu. Esasında bu üslup, İsmet Paşanın 19 Mayıs Nutkunun bir taklidinden başka bir şey değildi.

Muhakeme sırasında Türkçüler kendilerine yapılan işkencelerden bahsetmişler, savcı sanıkların ifadelerini mahkeme zabıtlarına geçirtmemiş, itirazları yapanlar ya azarlanmış ya da dışarı atılmıştır. Türk ülkesinde, Türk mahkemelerinde, suçları Türkçülük olanları cezalandırabilmek için çok değişik oyunlar oynanmıştır. İşkence iddialarıyla ilgili olarak Savcı Kazım Alöç'ün şu ifadeleri işkencelerin yapıldığını doğrular mahiyettedir: "Biz bunları huzurunuza vatan hainleri, caniler ve katiller olarak getirdik. Bunları Pera Palas Otelinde yatıracak değildik. Onlar müstehak oldukları muameleyi görmüşlerdir. Elbette onlara her nevi zulüm yapılmış ve yapılacaktır."

Muhakeme sırasında Alparslan Türkeş ile mahkeme başkanı arasında cereyan "Türk Birliği" konusunda ki tartışma sırasında Türkeş'in geleceğe matuf şu ifade ve tespitleri oldukça dikkat çekicidir: "... mesela, 1917'de olduğu gibi 1965'te veya 1990'da da Rusya'da bir ihtilal zuhur edebilir. O zamana kadar Türkiye harb endüstrisi bakımında da, ilim ve irfan bakımından da ilerlemiş bulunur ve Türkiye'nin de yardımı ile bu birliğe doğru yürünebilir..."

1 nolu Sıkıyönetim mahkemesinde, 7 Eylül 1945 ile 29 Mart 1944 tarihleri arasında 65 oturum devam eden yargılama sonunda milliyetçiler muhtelif hapis ve sürgün cezalarına mahkum olmuş(50), verilen bu karar temyiz edilmiş ve Askeri Temyiz Mahkemesi bu mahkumiyet kararlarını esastan ve usulden bozarak 23 Türk milliyetçinin Sıkıyönetim Mahkemesinde devam edilmiş ve neticede milliyetçilerin hepsi 31 Mart 1947 tarihinde beraat etmişlerdir. Ancak bu kararı veren Ali Fuat Erden, Tümgeneral Kemal Alkan, Tümgeneral İsmail Berkok hemen tayin edilmişlerdir.

Sonuç

Türkiye'de Kemalist milliyetçilik anlayışından farklı bir milliyetçilik anlayışının yeniden baş göstermeye başlaması 30'lu yıllara tesadüf eder. Bu yeni milliyetçilik anlayışı Türk ırkının tarihi sembollerine ve kan birliğine önem vermektedir. Bu tarz bir anlayış, faaliyetlerinin ve yayınlarının kısıtlı olmasına ve şiddetli olarak 1939'da gündeme getirilmiştir. Atatürk'ün vefatından sonra kuvvetlenen ve yön değiştiren "tek parti", "tek şef", "tek millet" gibi kavramlar yeni bir anlayışa izin verecek türde değildi.

Dönemin Başbakanı Şükrü Saraçoğlu'nun konuşmasıyla başlayan olaylar zinciri, Nihal Atsız'ın mektuplarıyla devam etmiş, 3 Mayıs 1944 tarihli milliyetçilerin gösterisi ile sona ermiştir. 3 Mayıs gösterileri, Türk milliyetçilerinin cumhuriyet tarihimizde ilk defa ortaya koyduğu tavır ve tepkidir. İsmet İnönü'nün 19 mayıs nutku ile yeni çehreye bürünen ve çok farklı, maksatlı bir bakış açısıyla "Turancılık Davası"na dönüşen hadiseler Cumhuriyet dönemi Türk siyasi tarihinde önemli bir nirengi noktası olmuştur. İsmet İnönü için olayların ilk ve önemli ismi durumunda olan Atsız, davanın Türkçülüğü yıkmayıp güçlendirdiğini, ancak İsmet İnönü'nün yıkıldığını söylemektedir(51). 3 Mayıs, Nihal Atsız'a göre "Türkçülüğün gafletten ayrılışı, can düşmanlarını tanıdığı, dost sandığı hainleri ayırdığı"(52) gündür. Nejdet Sancar'a göre "en hain düşman komünizme dikilme"(53) günüdür.

Bütün bu tepkiler ve yorumlar içinde ele aldığımız 1944 Türkçülük davası dönemin devlet politika içinde incelendiğinde ortaya Türk milliyetçiliği adına üzücü sonuçlar çıkmaktadır. Temelinde milliyetperver idealleri her şartta ihtiva etmesi gereken Türk devleti, politikası gereği zaman zaman milliyetçi akımları el altında tutmuş, desteklemiş ve hatta kullanma yoluna gitmiştir. 1944 yılında bu tür bir davanın başlaması Rusya'nın baskıları ile yakından alakalıdır. Rusya karşısında tutunabilmek için aradığı desteği bulamayan Türk hükümeti, Alman karşıtı olduğunu göstermek için fırsat kollamıştır. Aranan bu fırsat Nihal Atsız'ın mektupları ile yakalanmıştır.

Bu olay Milliyetçilerin mağdur olmasıyla sonuçlanmış ancak bu mağduriyet milliyetçilere darbe olmamış, bilâkis onları güçlendirmiş ve Türk milliyetçilerine "Kurtuluş Günü" adıyla bilinen, manası, prensipleri ve amacı belirli bir ülkü haline gelen kutlu bir gün kazandırmıştır. 3 Mayısın ilk yıldönümü 1945 senesinde o sıralarda Tophane'deki Askeri Cezaevinde tutuklu bulunan bir avuç Türkçü tarafından örtüsüz bir masa etrafında yapılan bir toplantı ile anılmış, daha sonraki yıllarda ise çeşitli törenlerle kutlanmıştır. 3 Mayısın mağdurlarından Alparslan Türkeş de bu tarihin "Türkçüler Günü" adıyla kutlanmasını bizzat sağlamış ve bu geleneği hayatı boyunca devam ettirmiştir.

Yararlanılan Kaynaklar:

1. Ş. Süreyya Aydemir, İkinci Adam Cilt 2, İstanbul 1979, s.344-345.
2. Mustafa Müftüoğlu, Çankaya'da Kâbus, Yağmur Yay, İstanbul 1974, s.10-15.
3. Alparslan Türkeş, 1944 Milliyetçilik Olayı, Kamer Yay., İstanbul 1992, s.28.
4. Kemal Karpat, Türk Demokrasi Tarihi, İstanbul 1966, s.212
5. Günay Göksu Erdoğan, "Türk Ulusçuluğunda Irkçı Temalar:1930 ve 1940'ların Türkçü Akımı", Toplumsal Tarih, Sayı 29, İstanbul 1996, s.19.
6. Fahir Armaoğlu, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 1914-1980, Cilt I, Ankara 1992, s.407.
7. Cemil Koçak, Türkiye'de Milli Şef Dönemi, C I, İstanbul 1996, s.660.
8. K. Karpat, a.g.e., s.127.
9. C. Koçak, a.g.e., s.663.
10. Tevfik Çavdar, Türkiye'nin Demokrasi Tarihi, C I, Ankara 1995, s.391.
11. K. Karpat, a.g.e., s.220.; Armaoğlu, s.411.
12. Çavdar, s.391.
13. Özdoğan, s.19.
14. Mustafa Özden, "Ölümünün 21. Yıldönümünde Kuşaklara Öncü Olmuş Büyük Önder: Nihal Atsız", Türk Dünyası Tarih Dergisi, Sayı:121, İstanbul 1997, s. 47.
15. Reha Oğuz Türkkan, "Türkeş'in Tırnaklarını Sökemediler", (Röportaj:Haşim Akman), Aktüel, Sayı:302, İstanbul 1997, s. 32.
16. Türkkan, s. 32.
17. Mustafa Tatlısu Müftüoğlu, Çankaya'da Kabus, İstanbul 1974, s.10-15.
18. Çavdar, s.392.
19. Mustafa Müftüoğlu, Çankaya'da Kâbus, İstanbul 1974, s.10-15.
20. TBMM, Zabıt Cerideleri, Devre: 6, Cilt 27, s.24-25.
21. Bünyamin Saraç, "1944 Türkçülük Olayı ve Başvekil Saraçoğlu", 3 Mayıs 1944, 50. Yıl Türkçülük Armağanı, Akademi Kitabevi, İzmir 1994, s.170.
22. Türkeş, s. 31.
23. Mustafa Tatlısu Müftüoğlu, Milliyetçiliğimizin Meseleleri ve Kurtuluş Yollarımız, İstanbul 1970, s.18.
24. Türkeş, s. 32-33.
25. Refet Körüklü, "3 Mayıs 1944 Türk Milletinin Devletine Sahip Çıkma Hareketidir", 3 Mayıs 1944, 50.Yıl Türkçülük Armağanı, Akademi Kitabevi, İzmir 1994, s.34.
26. Hikmet Tanyu, Türkçülük Davası ve Türkiye'de İşkenceler, Kayseri 1950, s.3.
27. Mustafa Özden, "Atsız ve Irkçılık ve Turancılık Olayı", Türk Dünyası Tarih Dergisi, Sayı:122, İstanbul 1997, s.19.
28. Alparslan Türkeş, 1944 Milliyetçilik Olayı, İstanbul 1992, s. 39.
29. Özden, s.19.
30. Hulusi Turgut, Türkeş'in Anıları-Şahinlerin Dansı, İstanbul 1995, s. 40.
31. Türkeş, 1994 Milliyetçilik Olayı, s. 40.
32. Bünyamin Saraç, "1994 Türkçülük Olayı ve Başvekil Saraçoğlu", 3 Mayıs 1994 50.Yıl Türkçülük Armağanı, İzmir 1994, s.172.
33. Tanyu, s. 5.
34. Tanyu, s. 6.
35. Vakit, 7 Mayıs 1944.
36. Vakit, 9 Mayıs 1944.
37. Asım Us, "Vatanseverlik Maskesi Altındağ Sağ ve Sol İfratçılık" Vakit, 9 Mayıs 1944.
38. Asım Us, "Türkçülük Fikrinin Tarihi Tekamülünde Kargaşalık" Vakit, 10 Mayıs 1944.
39. Vakit, 20 Mayıs 1944; Asım Us, "Hadisenin Sonu", Vakit, 11 Mayıs 1944.
40. Nadir Nadi, "Türk Vicdanının Gür Sesi", Cumhuriyet, 20 Mayıs 1944.
41. Falih Rıfkı Atay, "Hak Görünürde Bir Kaygı", Ulus, 19 Mayıs 1944.
42. Ulus, 27 Mayıs 1944.
43. H. Cahit Yalçın, "Gençliğe Mal Edilmek İstenen Bir Hareket Hakkında", Tanin, 9 Mayıs 1944.
44. H. Cahit Yalçın, "Bizde Türkçülük", Tanin, 18 Mayıs 1944.
45. H. Cahit Yalçın, "Turancılık Hareketi", Tanin, 19 Mayıs 1944.
46. H. Cahit Yalçın, "Irkçılık ve Turancılık Tahriklerinde Nazilerin Rolü Var mıdır?", Tanin, 22 Mayıs 1944.
47. Türkeş, Şahinlerin Dansı, s. 41-42.
48. Türkeş, Şahinlerin Dansı, s. 53.
49. Türkeş, Şahinlerin Dansı, s. 55.
50. Ömer Faruk Akün, "Hüseyin Nihal Atsız", TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt IV, İstanbul 1991, s.87.
51. H. Nihal Atsız, Çanakkale'ye Yürüyüş, Türkçülüğe Karşı Haçlı Seferi, İstanbul 1992, s.308.
52. H. Nihal Atsız, "3 Mayıs 1944", 3 Mayıs 1944, 50. Yılında Türkçülük Armağanı, İzmir 1994, s. 2.
53. Necdet Sancar, "Türkçülük Günü", 3 Mayıs 1944, 50. Yılında Türkçülük Armağanı, İzmir 1994, s. 3.