Girizgâh

Modern anlamda gelişememiş, bir avuçluk gelişmesini bile tabii bir standarda oturtamamış, dolayısıyla eften püften meselelerde birbirine girmeye hazır bireylerden oluşan bizim gibi 3. dünya ülkelerinde; tarih, üzerine efsaneler yığılmış bir "inanç alanı"dır. Tartışmasız bir biçimde dünya egemenliğini elinde tutan Batının artık umarsamazlıktan gelemeyeceğimiz ezici gücü, aydınlarımızı "kesin inançlı" şövalyelere dönüştürdüğünden beri, tarihin, ideolojilerin meydan savaşına tutuştuğu bir alan olduğu da bilinmektedir.

İki asra yakın bir zamandır sadece aydınlarımızın değil, topyekûn bütün insanlarımızın nidüğüne kafa patlattıkları "Batılılaşma" olgusu vuzuha kavuşmadan ve Batı karşısında duyduğumuz kompleks bir özgüvene tahavvül etmeden, tarihimizle barışmanın mümkün olmadığı aşikârdır. "Tarihimizle barışmak" tâbiri, esasen, tarihimizin olumlu ve olumsuz bütün yönlerini olduğu gibi kabul etmek anlamını taşımaktadır. Mesela Abdülhamid'in "Ulu Hakan" mı, yoksa "Kızıl Sultan" mı olduğunu netleştirerek ideolojik önyargıları pekiştirmek değil; 33 yıl koca imparatorluğu yönetmiş bir padişahın eksi ve artılarını bütün çıplaklığıyla gözler önüne serebilmek ve işimize gelse de gelmese de realiteyi kabullenebilmektir.

İşte o zaman, torba boyunlu kasaba politikacılarının bile ağzına sakız olan "Türk asrı" ideali için ciddi bir adım atılmış olacaktır. Zira kendi tarihi konusunda bile ihtilaflı olan bir ülkenin, kimse tarafından önemsenmeyeceği ayan beyan ortadadır.

Meselenin Kaynağı

"Kıtaları ipek kumaşlar gibi kesmekle müftehir" Osmanlının son demleri, "halâs-ı memleket" sevdalılarının kesif mücadelesine sahne olmuştur. Elde ettiği yeni bilgileri üretimin emrine sunan ve kadim Yunan'dan bu tarafa süregelen tüm anlayışları derdest ederek ortaya yeni bir hayat felsefesi koyan Batı, artık Osmanlı için önemsiz bir masal ayrıntısı olaktan çıkmış ve dikkatle izlenir hale gelmişti. Çünkü batıdaki her değişiklik, artık doğrudan doğruya Osmanlıyı etkiliyordu.

Bu dönemde; Türkçülük, İslâmcılık, Osmanlıcılık veya Batıcılık akımına dahil olan aydınlarımızın üzerinde ittifak edebildikleri tek husus, geri kalmış olduğumuz idi. Geri kalmışlık, ricatler birbirini kovalamıştı ve gözler mecburen geriye, yani tarihe çevriliyordu.

İşte bu esnada tarih, ister istemez, bir "inanç alanı"na dönüştü. Fikri akımların, ideolojilerin ve okulların her biri, tarihi kendi perspektifi çerçevesinde yorumlamayı marifet saydı.

Cihan Harbi'nden sonra kurulan cumhuriyet bu sefil tabloya yeni ve arabesk çizgiler kattı. Çünkü varlığını kabul ettirmek, otoritesini pekiştirmek isteyen çiçeği burnunda cumhuriyet yöneticileri, Osmanlıyı yok saymanın hesabı içindeydiler. Padişah ve Osmanoğulları tu kakaydılar, halkı ezmişlerdi, zaten Vahdettin ihanet etmemiş miydi, öyleyse tarihimizi Orta Asya devirlerinden başlatmalı ve aradaki asırları yok saymalıydık!

Bu süreç, Osmanlı tarihinin bir inanç alanına çevrilmesini beraberinde getirirken, sonraki yıllarda cumhuriyet tarihi de aynı trajediden payına düşeni alacaktı. Cumhuriyet kurucularının Osmanlı padişahları için uydurduğu karalamalar, benzer formlarla kendilerine dönecekti. İtham ehli de, müdafaa ehli de ister istemez klişe ifadelerle donanacak ve tarih, bir kül halinde mistifikasyona uğrayacaktı. Tarihimizin neredeyse bütün dönemleri için varedilen efsaneler, tevâtürler, hatta darb-ı meseller arasında, saf hakikatı bulmak, kurşunu altına dönüştüren gizemli formülü bulmak kadar zorlaşacaktı.

Masum Değiliz Hiçbirimiz

Tarih; Batının amansız meydan okuması karşısında bunalan Türk aydını için ya bir kaçış noktası, ya da bütün problemlerin başlangıç noktası olarak görüldüğünden, oldukça tartışmalı konulara sahip bulunan bir disiplindir bizim ülkemizde. Olay ve olgular, bakış açısına göre yorumlanabildiği gibi, toptan bir tahrifatın da kurbanı olabilmektedir. Dahası, tarihi şahsiyetler, ideolojik çarpıtma işlemlerine mâruz kalabilmektedir: Pir Sultan Abdal, Şeyh Bedreddin, Yavuz Sultan Selim, Karamanoğlu Mehmed Bey, Mustafa Reşit Paşa, II. Abdülhamid, Enver Paşa, Atatürk bu işlemden en fazla nasibini alanlar arasındadır.

Yunus Emre ve Mimar Sinan gibi bütün milletçe benimseyebildiğimiz değer sayısının bir elin parmaklarını geçmemesi; Çetin Altan gibi akl-ı evvellerin sandığının aksine, böyle değerler yetiştirmeye istidâtlı bir millet olmayışımızdan değil, yetiştirdiğimiz değerleri ideolojik saplantılar uğruna heba edişimizdendir vesselâm!

Tarihe bakarken takılan "at gözlükleri"ni çıkarmayı, teklif etmeden önce, çeşitli toplumsal gruplar açısından bu at gözlüklerinin tanımlanmasını yapmak yerinde olacaktır.

A) Kemalist Miyopi

Kemalist deyu adlandırılan ve müdafaa eyledükleri mevzular arasında ortaklık katsayısı epey düşük olan zümrelerin tarihe bakarken takındıkları iki at gözlüğü vardır. Bunlardan "kara" olanı güneş gözlüğünü andırsa da, işlev itibariyle biraz farklılığa sahiptir. Kemalistler'in Osmanlı söz konusu olduğunda takmayı lüzumlu buldukları bu gözlüğün en önemli vasfı, bakılan her şeyi kara göstermesidir. Bir de "pembe" olanı vardır ki, söz konusu zümreler, konu cumhuriyetin ilk yıllarına veya Atatürk'e geldiği zaman bu gözlüğü kullanmayı yeğlerler.

İlkini ele alalım.

Osmanlı'nın ürettiği her değeri küçümsemek, elden geliyorsa inkâr etmek, mümkün değilse "çağdışı" diye vasıflamak bu yaklaşımın çok bilinen özelliklerindendir. "Batılılaşma"yı bir "kutsal ülkü" olarak gören ve "aydınlanma"yı bir "Kızılelma" olarak benimseyen bu insanlara göre Osmanlı; kendi halkına zulmeden, devşirmelerin elinde oyuncak olan, hiçbir evrensel değer yaratamamış; seçkin bir zümreyi kollayarak iktidarını baskıyla sürdürmüş ve despot kimliği ön plana çıkmış bir yönetimin adıdır. Devletin çekirdeğini oluşturan Türkler hep dışlanmış, itilmiş, yok sayılmış, hatta "etrâk-ı bî-idrâk" denilerek aşağılanmıştır. Üstelik bu yapı ulus gerçeğini reddetmiş, ümmet temeli üzerine şekillenmiştir.

Bu bakış açısının başlangıç noktasında bir anakronizm (tarihi değerlendirmede zaman farkını dikkate almama yanlışı) mevcut olduğundan, bakış açısının tümünde sakatlıklara rastlamak mümkündür. Bu zümrenin Osmanlı dönemini tarif ederken olmadık sıfatlar kullanmasındaki tuhaflık, aynı sıfatları Bulgar, Yunan ve Sırp tebâlarımızın şimdi kullanıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Yeni yapılacak köprüye "Fatih Sultan Mehmet" adının verilmesi nedense bu kesimi derinden yaralar, eski kamu yapılarının alınlıklarında yer alan padişah tuğralarının yaldızlarının silinip parlatılması ise, onlara göre apaçık irticaya davettir. Öyle ya, padişah tuğrası başka hangi "gizli emel"in çağrısı olabilir ki? Hitit heykeli ya da bir Frigya kalıntısından gıcık kapmaya hiç lüzum yoktur, ama iş Osmanlı'ya gelince "duyarga"lar dört açılır ve muhtemel "rejim muhalifleri" elde sineklik takibe alınır.

İş bu kadarla kalsa, zamanın bu çılgın inkârı terbiye edeceğini düşünüp rahatlayabiliriz. Ancak Atatürk'ün de kemiklerini sızlattığına inandığımız "Atatürk mistifikasyonu", Mustafa Kemal'in çok önemli bir tarihi şahsiyet konumundan çıkarılıp putlaşmaya âmade bir efsane haline getirilmesi, ümidimizin el'an zâil olmasına sebebiyet veriyor.

Cumhuriyetin ilk yıllarında yaygın olan romantizm, Gazi Paşa hakkında peygambrlik ve (hâşâ) Allahlık atıfları olan şiirler yazılması gibi negatif sonuçlar ortaya çıkarmakla kalmamış; yeniliğe ve gelişmeye açık Paşa'nın fikirlerinin dondurularak "Kemalizm" namdar tuhaf bir ideolojiye tahvil edilmesini beraberinde getirmiştir. O yıllar için bir ihtimal anlayışla karşılanabilecek bu zararlı romantizmin halâ yaşatılıyor olması, cidden düşündürücüdür.

Hemen her görülen yere bir Atatürk heykeli dikmekle milletin çağdaşlaşacağını zannetmenin komikliği bir yana, her konuda Atatürk'ün (Allah bilir hangi vesileyle) söylediği bir sözü laf arasına sıkıştırmak gibi garipliklerle karşı karşıyayız. Üstelik, "Türk şoförü en asil duygunun insanıdır" türünden uydurulduğu apaçık belli vecizeleri millete kakalamak gibi bir "Şark kurnazlığı"nın da kurbanı durumundayız. Yarın Atatürk'ün bilgisayar ve sibernetik ile ilgili sözlerini bir yerlerde görürsek, herhalde hiç şaşırmayacağız.

İşin daha da vahimi, yukarıda sözü edilen mistifikasyonun tabiî bir sonucu olarak, Atatürk'ün "asla yanılmaz bir insan" kimliği içinde pazara sunulmasıdır. Oysa Atatürk'ün yanıldığı noktalar olmuştur bu da son derece normaldir. Hata yapmış olması onun tarihi şahsiyetine, başarılarına, zaferlerine bir gölge düşürmeyeceği gibi, bunu söylemenin "vatana ihanet" olarak algılanmasının da iler tutar yanı yoktur.

Bir Türk tarihi profesörünün 1989 yılında yapılan II. Kültür Şurası'nda "1918 öncesinden bize ne? Biz Atatürk'le başlayan tarihe ve onun kültürüne bakalım" sözlerini sarfedecek ölçüde küstahlaşması, Kemalist at gözlüklerinin ikisini birden (pembe ve kara) takmış olmasıyla izâh edilebilir.

12 Eylül sonrasında bir bakanın bir profesöre "Siz ne diyorsunuz beyefendi? Göğsümü yarsalar içinden Atatürk çıkar" dediğini hatırladıkça gülümsüyor ve Atatürk dirilse bunlar ne yaparlar diye düşünmekten kendimizi alamıyoruz.

Kemalizm'i sosyalizmle harmanlayan darbeci geleneğin temsilcisi "Cumhuriyet" gazetesinde bu tür örneklere fazlasıyla rastlanabilir ise de, İlhan Selçuk'un 8 Ağustos 1991 tarihli yazısından bir alıntı yapalım: "İnsanın bilinçlenmesinden kimi yönetici pek korkuyor ki, bu yüzden cumhuriyet kuruluncaya kadar Türkiye tarihsizdi."

Cumhuriyet kuruldu, biz tarihlendik, coğrafyalandık, sosyolojilendik, Macit de bir kadını otomobillendirdi filan... Tarihi bir kavga alanı ve tarihi şahsiyetleri de kavganın bayrağı olarak gören Kemalistler, işte bu yüzden toplum katında müessir bir destekten halâ mahrumdurlar.

B) Solun Görme Bozukluğu: Astigmatlık

Aslında sol kesimin, Kemalistler'in ve liberal Batıcılar'ın görme bozukluklarına koyulan teşhisler birbirinin benzeridir, zira "aydınlanma"yı baz alan ideolojik yaklaşımlarıyla bu üç kesim, modern Batı paradigmasının savunuculuğuna taliptir.

Çeşitli cepheleriyle solun tarihe bakışında fazladan bir arıza vardır ki, bu, hepsi miyop olan üç kişiden birinin aynı zamanda astigamat olması gibi bir durumdur. Bütün sol ideolojiler şöyle ya da böyle Marksizmden ilham almış oldukları için, Marksist tarih anlayışının izdüşümlerine, yani tarihi bulanık görme hastalığına Türk solunun her cephesinde rastlamak mümkündür.

Tarihi "sınıflar mücadelesi" olarak gören, bu sınıfları "ezenler" ve "ezilenler" şeklinde tavsif eden Marksizm, mutlak deterministik bir mantıkla gelecekte olacaklar üzerine akıl yürütmekten geri durmamıştır. Gerek Louis de Broglie'nin ışık dalgalarıyla yaptığı deneyler, gerek David Hilbert'in bulduğu kuvantlardan da küçük "Hilbert uzayı" ve gerekse Heinsenberg'in "belirsizlik ilkesi" klasik fiziğin gerekircilik (determinizm) ilkesini temelden yıktıysa da, Marksistlerin bu konuya uyanmaları 60'lardan sonraya rastlar. Türk solcuları ise, o yıllarda Marksizmi bile yeni tanımaya başladıklarından, bu inkişâflardan bihâber kalmışlar ve Türk tarihini Marks'ın öngörülerine uyarlama çabası içine girmişlerdir.

Girmişlerdir de ne olmuştur? En basitinden bir iktidar kavgasını ya da buna müteâllik bir kıpırdanışı ezilenlerin "eşitlik" adına başkaldırışı olarak yorumlamışlar, hatta "At martini Debreli Recep, memleket inlesin!" hesabı bunları ihtilal olarak sınıflamaktan imtina etmemişlerdir. Köroğlu'nun, Dadaloğlu'nun, Pir Sultan Abdal'ın "adalet" adına başkaldırışlarını, Yeniçeriler'in "şeriat isterüz" nârâlarıyla sokağa dökülmelerini, Celâli isyanlarını hep bu çerçeveden değerlendirme safdilliğine düşmüşlerdir. Şeyh Bedreddin'in "Varidat" kitabının Osmanlı'dan kalma bütün kütüphanelerde asırlarca niçin muhafaza edildiğine kaf yormak yerine, devrin sosyal şartlarını tahlil zahmetine bile katlanmadan Bedreddin'i "devrimci" ilan etmede bir mahzur görmemişlerdir.

Türk tarihine, fakat bilhassa Osmanlı devirlerine bir "nefret paranoyası" içinde nazar eden bu zihniyet, tarihten bugüne akan değerlere sövmeyi ilericiliğin vazgeilmez vasfı sayacak kadar körleşebilmiştir. Vaktiyle "Cumhuriyet" isimli gazeteye mektup yazan ve devrimciliği "devirip dökmek" olarak anladığını açık olan bir insafsız, yanan Osmanlı yalılarından zevk aldığını, çünkü bunların halktan kopuk paşa takımının sefhat yuvası olduğunu ifade etmiştir. Cehlin pençesinde kıvranan böyle donuk zekâlılara; Fransa'daki devrimcilerin krallık devrinden kalma sarayların üzerine titreyerecek kadar tarih bilincine sahip olduğunu, İngiliz İşçi Partisinin (Labour Party) ve "Fabian Sosyalizmi"ne imân etmiş yüzbinlerce İngiliz'in tevârüs edilen mirası hiçbir zaman hor görmediğini anlatamazsınız. Kendi tarihini bilmekten âciz cehalet ehlinin, dünyadaki Marksist birikimden haberdar olmasını nasıl bekleyebiliriz ki?

Allah'tan solun fikir namusunu kurtarmaya namzet ve tarihle adam gibi ilgili birkaç fikir adamı (Kemal Tahir rahmetli, Atilla İlhan, İsmail Cem gibi) varda, topyekûn bir mahkum etmeden kendimizi âzâde kılabiliyoruz. Parantez içinde anılan isimlerin tarih yorumlarına katılmıyor oluşumuz ise, onların iyiniyet ve samimiyetlerine olan inancımızı zedelemiyor.

C) İslâmcılar: Şehla Gözlü Yârim

İslâmcı diye kime dendiği, İslâmcı gurupların yekdiğerinden tefrikinin "Ayet ve Slogan" kitabının müellifi Ruşen Çakır'ın yaptığı kadar ucuz bir iş olup olmadığı, bu tanımın sınır aralığı içinde kalan insanların ne ölçüde birbirlerine benzediği, ayrıntılı ve apayrı bir yazının konusudur. Ancak şu kadarını söyleyelim ki; "İslâmcı" tâbirinden en kaba biçimiyle anladığımız şey, Batılı meydan okumanın karşısına "İslâmî kaynaklar" ile çıkmaya çalışan ve İslâmı hayat standardı olarak yaşamaya uğraşan insan tiplemesidir. İrancı radikallerden İBDA mensubu eylemcilere, seçkinci tarikatlardan popülist cemaatlere kadar geniş bir yelpazenin bu tanımın içine dahil olduğunu gözönüne alırsak, bütüncül bir İslâmcı tarih tezinden ve onun yanlışlarından söz etmenin zorluğu ortaya çıkar. Ancak hemen her İslâmcı gurupta su götürmez biçimde müşterek olan bazı yanlış tarihi yaklaşımlar mevcuttur ki, fakir şimi bunları işaretlemeye çalışacaktır.

İslâmcıların büyük yekûnu sahabeye, hemen hepsi de "Dört Halife"ye toz kondurmaz. İslâmî tevazu anlayışı içinde bu davranışın elbette haklı gerekçeleri vardır, ne ki, sadece hakikatin peşinde olanlar için bu tablonun pek inandırıcı olmadığı bir vâkıadır. Söyleyeceklerimiz sahabeye "hatasızlık" misyonu atfedenlere acı gelebilir, ama "cennetle müjdelenmiş" bile olsalar onların "beşer" olduklarını ihmal etmek büyük yanılgıdır. Nitekim sıdk ve sabırın temsil makamındaki Hz. Ebubekir'in halifeliğinin "İslâm'ın arslanı" olarak anılan Hz. Ali tarafından tanınmaması, aralarındaki ihtilafın 6 ay sürmesi, Hz. Ali'nin biatının 6 ay sonra gerçekleşmesi, onların beşerî yönlerinin tabiî tezahürüdür. Bu tarihi hakikat, bahse konu olan müstesna şahsiyetlerin İslâm'a ettikleri büyük hizmetleri gölgelemez, sadece "asr-ı saadet" mistifikasyonundaki tehlikeyi gözler önüne serer.
Benzer bir "putlaştırma"nın çok sayıda İslâmî şahsiyet etrafında yinelendiği de bilinen gerçeklerdendir. Bu işlemin tasavvufiî akımlar içerisinde vuku bulan şekli, tarikat geleneğinin bütünü içinde bazen mazur görülebilecek bir kıymet seyri takip etse de, bazen de işin tadının kaçırıldığı malûmdur. Öte taraftan İbn-i Teymiyye'den Gazali'ye, Said-Nursi'den Seyyid Kutub'a birçok Müslüman düşünürünün ya da din adamının, benzer bir mistifikasyon sürecine tâbi tutulduğu acı bir hakikattır.

Durumu örnekleyelim: Sanatına her zaman şapka çıkardığımız ve mücadelesini her zaman rahmetle andığımız Necip Fazıl'ın kitaplarında sürekli efsaneleştirdiği isimler vardır. Necip Fazıl'ın şeyhi Abülhakim Arvâsî ile ilgili söyledikleri tecrübî bilgi sınıfına girdiğinden bu anlatılar tenkitten vârestedir, ama meselâ Kanunî devrinin şeyhülislâmı Ebussuud Efendi ile ilgili aşırı övücü sözleri yeniden değerlendirilmeye muhtaçtır. Devrinde muhakkak ki büyük bir âlim olan Ebussuud Efendinin; geceleyin bir toplantıda hâyâl-i zıl (gölge oyunu - Karagöz) seyreden hatibin görevden alınması gerektiğini, davul ve kudümü cihat için dahi olsa çalmanın haram olduğunu, çarşıda yemek yemeyi alışkanlık edinmiş imanın görevden alınması gerektiğini, kâfir dilince (yabancı dil) konuşan bir Müslümanın küfre gireceğini söylediğini ve bu meyanda fetvalar verdiğini acaba kaç kişi bilir?

İslâmcı kesimde göze çarpan bir diğer acaiplik, "Batının ilminin temelinde İslâm düşüncesi olduğu" aforizmasının habire vurgulanmasıdır. Doğrudur. Batılılar İbn-i Rüşd'den, İbn-i Sina'dan, Farabi'den ve pek çok Müslüman düşünürden etkilenmiştir. Müslüman ilim adamlarının kitaplarını batı dillerine aktarmışlar ve oradaki bakış açılarından, bilgilerden, yaklaşım ve metodlardan istifade ederek yeni bir düşünce biçimi ortaya koymuşlardır. Doğrudur da, Müslümanların neden bunu yapamadığı merak konusudur. Kimse de bu işin üzerinde durmaz. Oysa asıl sorgulanması gereken budur.

Her konuşmasında "İlim Çin'de dahi olsa alınız" hadis-i şerifini kullanan ve Müslümanların asırlardır ilme önem verdiğini söyleyen hatiplere sormak gerek: Müslümanlar son 4-5 asırdır neyi keşfetmişler, ne icat etmişler, hangi yeniliği insanlığa hediye etmişlerdir? Ne yazık ki, bu suale verilebilecek fazla bir cevabımız yoktur. Üstelik gene son 4-5 asırdır, ilme ve ilim adamına hürmet ettiğimiz konusu da hayli tartışmalıdır.

Mesela, XVI. yüzyıl sonlarında Şeyhülislâm Ahmed Şemseddin Efendi, rasathaneye (gözlemevi) karşı çıkabilmiş, "gökleri rasat etmenin uğursuz olacağı" hakkında fetva verip İstanbul'da kurulmuş olan muazzam rasathaneyi 1580'de yıktırabilmiştir. Dünyadaki çok önemli astronomik tespitleri Müslümanların asırlarca önce yaptığı doğrudur, ama büyük bilgin Uluğ Bey'in, Ali Kuşçu'nun torunlarının böyle vandallıklar sahneye koyduğu da doğrudur.

Aynı düşünce mekanizmasının "hoşgörü" konusunda da devreye girdiğini görürüz. Peygamber Efendimizin ölümünden çok geçmeden başlayan barbarlıklar (Kerbelâ vakası gibi) bir kısım Müslümanların bazen, bırakınız küfür ehlini, imân ehline bile zulüm edebildiğini göstermektedir. Hanefi mezhebinin kurucusu imâm-ı Azâm'dan Hallac-ı Mansur'a kadar pek çok mühim şahsiyet bu hoşgörüsüzlüğün kurbanı olabilmiştir. Kanunî'nin adalet ve hoşgörü anlaışı pek meşhurdur ama, onun devrinde, Şeyhülislâm İbn-i Kemal'in verdiği fetvayla Şeyh Mâşukî ve 12 müridi, "vahdet-i vücud" görüşünü savundukları için idam edilebilmiştir. Evet, İslâm tarihi, Batıda asla olmayan hoşgörü örnekleriyle doludur, doğrudur ama Ortaçağ vahşetine parmak ısırtacak zulümler de bazen İslâm adına sergilenebilmiştir. Ham softalık/kaba yobazlık, bir doğal örtü gibi İslâm dünyasının üstüne yayılabilmiştir. Camiye minare yapmadan kaşık kullanmaya, şalvar giymeden na't okumaya, müzikten resime, geometriden astronomiye, cebirden coğrafyaya kadar pek çok şeyi bid'at (dinde yeri olmayan ve dine sonradan sokulan şey) ve küfür kabul eden Kadızadeliler ve benzer zihniyetteki insanlar, belirli dönemlerde çok etkili olabilmişlerdir.

Velhasıl, İslâm tarihini değerlendirirken, bu süreci dönem dönem ayırmak ve ona göre yorumda bulunmak, genellemelerden kaçınmak, nasslarla pratik uygulama arasındaki farkları gözardı etmemek, dahası kitlelerin çırılçıplak hakikat karşısında göstereceği reaksiyondan korkmamak bir boyun borcudur, ne ki bu vebali göğüsleyebilecek ölçüde yürekli İslâmcı aydın sayısı oldukça azdır.

D) İğneyi Kendimize Batırmak

İğneyi kendimize batırmaktan değilse bile, batan iğneyle her tarafımızın kanlar içinde kalacağını bilmekten korkan şu satırların yazarı, bu kısımda biraz "insafsız" olmaya hazırlanmaktadır, okuyuculara duyurulur!

Türkiye'de diğer toplumsal grup, cemaat veya akımlara nazaran daha az fikir ayrılığına sahip bulunduğu zannedilen milliyetçi camia, fikrî ve felsefî tenakuzlar içinde yüzmekte, çok çeşitli konularda çok farklı yaklaşımlar ortaya koymaktadır.

Bu ayrılıkların ve kimi zaman çelişkilerin yoğunlaştığı alanlardan biri şüphesiz tarihtir. Milliyetçi tarih tezi, kimi yerlerde resmi ideoloji ile çakıştığı gibi, kimi noktalarda onun tam zıdd-ı kâmili önermeler sunmakla maruftur. Bu anlamda milliyetçiler, Kemalist batıcılar ile her çeşidinden İslâmcılar arasında bir kesişme noktası vazifesini üstlenmiş durumdadırlar. Bu gerilim, milliyetçilerin bütüncül bir tarih anlayışına sahip olmalarını engellemekle kalmamış; onları, tuhaf, eklektik, yer yer arabesk ve çelişkilerle dolu bir tarih tezini müdâfaaya mecbur bırakmıştır.

Osmanlıyı sadece dönme ve devşirme vezirlerin yıktığını, Osmanlı sultanlarının Türklüğe ihanet ettiğini yıllardır geveleyip duran ve bu herzeleri "Türkçülük" adına yumurtlayan mütefekkir bozuntuları, bir imparatorluk kültürü oluşturan Osmanlıyı tenkit ederken Kemalist paradigmayla örtüşmüşlerdir. Öte yandan, Erol Güngör gibi ciddi bir fikir adamına göre, yönetime gayri-Türk unsurları alarak "kardeş kavgası"nın dolaylı yönden önüne geçen Osmanlı, daha önceki Türk devletlerinin düştüğü hatayı tekrarlamamıştır.

Niyetimiz kimin haklı kimin haksız olduğunu tartışmak değildir, (biz Erol Güngör hocanın haklı olduğuna inananlardanız), burada mühim olan, aynı meseleye iki milliyetçinin nasıl farklı baktığının altını çizmektedir. Bu hususta örnekleri çoğaltmak mümkündür. II. Abdülhamit mi haklıdır Namık Kemal mi? Mustafa Kemal - Enver Paşa kavgasında kimi tutmamız icâp edecektir? İstiklâl şairi Mehmed Akif'in bir Türk olmamasına, "devşirmeler tezi"yle bozmuş milliyetçilerin bakışı ne olacaktır? Yıldırım ile Timur'un, Yavuz ile Şah İsmail'in kavgalarında, hepsi Türk ve Müslüman olan bu padişahlardan hangilerine taraf olacağız? Osmanlının kudretli hükümdarı, Anadolu Türklüğünün sultanı Yavuz Selim'e mi; yoksa İran Türklerinin padişahı, şiirlerini Yavuz gibi Farsça değil Türkçe yazan, ama aynı anda Şiî yayılmacılığı yapan Şah İsmail'e mi alkış tutacağız?

Sualleri uzatıp gitmek mümkün, ama gereksizdir. Şu kadarcık örnekleme dahi, milliyetçi tarih tezinin revizyona, hadi insaflı davranalım, ıslaha muhtaç olduğunu göstermektedir.

Tabii işin bir de efsaneler kısmı vardır ki, diğer bölümlerde bu hususa işaret ettiğimiz için, örneklerle yazının zaten fazla olan hacmini artırmamayı yeğliyoruz.

Bir diğer husus, Türk tarihinin bir "savaşlar" tarihinden ibaret olmadığının milliyetçilerce halâ pek iyi anlaşılmamış olmasıdır. Milliyetçi tarihçilerin mimariden musîkiye, toplumsal hayattan ticaret kültürüne, giyim kuşamdan edebiyata bir dolu alanda Türk tarihinin kültür boyutlarını inceleyen eserler kaleme almış olması bile, maatteessüf bu anlayışı yıkamamıştır. Dahası, zaferlerimizi çok iyi bilmemize ve onlarla övünmekten pek bir haz duymamıza rağmen, hezimetlerimizi hiç gündeme getirmeyip onlardan ibret almamamız, tarih perspektifimizi sağlıklı bir zemine oturtamadığımızın nişânesi olarak ortada durmaktadır.

En basitinden, üç kıtada at koşturduğunu habire vurguladığımız atalarımızın, son üç asır boyunca atlarını hep ters yöne sürmek zorunda kaldıklarını bir türlü kabullenemiyoruz. Son üç asırdaki tek tesellimizin, 1711 yılındaki Prut Savaşında aldığımız bir beraberlik ve Baltacı Mehmet Paşa hakkında uydurulan hikâyeler olması, gülünç olduğu kadar hazin değil mi? (Tabii Kanije, Plevne ve Erzurum savunmaları da var ama, önemli olan tabeladaki skor ise, bu maçları neticede kaybettiğimizi kabullenmek durumundayız.)

Türkler hakkında Câhiz'in, İbn-i Battuta'nın, Von Hammer'in, Lamartine'in, Moltke'nun, Roux'un ne kadar iyi şeyler yazdığını va'z edip durmak, tescil kaygısına bulanmış bir aşağılık kompleksinin tezahürüdür, ne ki genelde bu da milliyetçilerin pek hoşuna giden bir tutumdur. Batıda ve Doğuda aleyhimize yazılmış tarihçeleri okuyacak kadar cesaret sahibi olduğumuzda, hele hele onlara cevap verebilecek kadar iyi bir tarih bilgisine ulaştığımızda, meselâ "Türk kültür tarihi" ile ilgili eser sayısında çift basamaklı rakamlara varabildiğimizde, Türk milliyetçilerinin tarihî anlayış ve anlamlandırış biçimleri de maksimum sıhhate kavuşacaktır. O zamana kadar, Batının mehter davuluyla hâlâ tir tir titrediğine inanmayı sürdürmekte bir beis olmasa gerekir!

Hatm-i Kelâm

Tarihçi asla hakikatı bulmuş kişi değildir, bilâkis sürgit onun peşinde olan kişidir. Bu gerçek anlaşılmadığı müddetçe, tarihimizin bir "kavga alanı" olmaktan kurtarılması da imkân dahilinde bulunmayacaktır. Tarihçiler, ideolojik önyargılar içinde birer gladyatör gibi eser vermekten vazgeçmedikçe, bu kandırmacanın sonu da gelmeyecektir.

Bu yazıyı okuduktan sonra fakirin idamı için "kelle isterük" tavrını takınmaya hazırlanacak olan Yeniçeri güruhuna diyeceğimiz tek şey ise, Genç Osman kafasında ve II. Mahmud kararlılığında bir neslin kapıda beklediğidir...