Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı

Osmanlı Devleti?nin siyasi, askeri ve ekonomik açıdan Avrupa?nın gerisinde kalması devlet büyüklerini bazı tedbirler almaya zorlamış, bu alanlarda Avrupa?nın nasıl geliştiğinin öğrenilmesi için bazı gençler oraya gönderilmiştir. Avrupa?ya özellikle Fransa?ya giden gençler oradaki edebiyata hayran kalmış ve dönüşlerinde, gördükleri yenilikleri Türk edebiyatında uygulamaya başlamışlardır. Değişiklikler önce siyasi alanda görülmüştür. Edebiyat alanında yapılan değişikliklerle belli dönemler halinde günümüze kadar süren yeni bir edebiyat başlamıştır.

Bu dönemlerden biri de Cumhuriyet dönemi edebiyatıdır. Cumhuriyet dönemi edebiyatı, Milli Edebiyat ?tan kesin hatlarla ayrılmamaktadır. Çünkü Milli edebiyat sanatçıları, Cumhuriyet?in ilk yıllarında en önemli eserlerini vermişlerdir. Yakup Kadri, Halide Edip, Reşat Nuri, Refik Halit ve daha birçoğu Cumhuriyet?in ilk elli yılına damgalarını vurmuşlardır. Ancak Cumhuriyet?in ilanıyla çok hızlı bir şekilde yapılan devrimler, Türk aydını takip etmekte zorlandığı bir siyasi değişim yaşamıştır. Latin harflerin kabulü, eski yazı ve yeni yazı kargaşası ortalığı karıştırmaya yetiyordu. Böyle bir ortamı, öncekilerden ayırmak için 1923 yılını hala devam eden bir edebiyat döneminin başlangıcı olarak kabul edilir.

Cumhuriyetin ilanından sonra edebiyatımız, çağdaş anlayışlar doğrultusunda gelişmesini başarıyla sürdürmüştür. Cumhuriyetin ilk yıllarında ?Beş Hececiler? olarak adlandırılan şairler topluluğu, en parlak dönemlerini yaşamaktaydı. Yine bu yıllarda Kurtuluş Savaşı?nın etkisiyle edebiyatta genel olarak Anadolu?ya bir yönelim başlar.

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı, Divan edebiyatının terk edilmesinden sonra teşekkül eden Tanzimat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati ve Millî Edebiyat adlarıyla anılan edebiyat tarzları vasıtasıyla oluşturulan zemin üzerine kurulmuştur. Cumhuriyet devri edebiyatının ilk dönem eserleri değişen siyasî, sosyal ve kültürel çerçevenin etkilerini taşır. Dildeki sadeleşme hareketi artık yerleşmiştir. Aruz bırakılarak hece kullanılmıştır. Şiirde ve düz yazıda toplumun her kesiminden gelen sanatçılar sayesinde konular oldukça genişletilmiştir. Buna bağlı olarak mekânlar da çeşitlilik kazanmıştır. Anadolu?ya daha çok yer verilmiştir. Roman ve hikâyelerde toplum sorunları, gözleme dayanan bir gerçeklikle anlatılmıştır. Kurtuluş Savaşı ve bu dönemdeki toplum hayatı da konu edilmiştir. Tiyatro eserlerinde de millî konular işlenmiştir.

CUMHURİYET DÖNEMİ SANATÇILARI

YAHYA KEMAL BEYATLI ( 1884 – 1958 )

*Sanatçı kişiliğini Paris?te okurken ünlü tarihçi Albert Sorelin derslerinden aldığı tarih zevkinden ve günündeki Fransız şairlerin ölçü ve biçim güzelliğinde buldu. *Şiirlerinde Türk tarihinin, Türk sanatının başarılı geçmişini, çevresinin güzelliklerini ve bunlar karşısındaki kişisel duygularını dile getirmiştir. *Duygu, düşünce ve hayali ustalıkla kaynaştırdı ve lirik-epik şiirlerinin konularını aşk, doğa, deniz, ölüm ve sonsuzluktan aldı. *Şiirde dile, sözcükleri özenle seçilerek yerli yerinde kullanılmasına, biçim mükemmelliğine, ahenk ve kafiyeye önem vermiştir *Ok şiiri hariç bütün şiirlerini aruz vezni ile yazmıştır.Aruzu Türk aruzu haline getirmiştir. *Parnasizmin edebiyatımızdaki en büyük temsilcisidir.

ESERLERİ : Şiirleri; Kendi Gök Kubbemiz, Eski Şiirin Rüzgarı, Rubailer. Nesirler; Aziz İstanbul, Eğil Dağlar, Siyasi Hikayeler; Edebiyata Dair

MEMDUH ŞEVKET ESENDAL (1883-1952)

*Edebiyatımızda Çehov tarzı hikayenin temsilcilerindendir. *Hikayelerine konu olarak, halkın içinde ilgi çekmeyen kişileri ve onların önemsiz görünen davranışlarını alır. *Bunların gülünç, iyi ve kötü yanlarını sevdirerek tanıtır. *Hikayelerdeki kişileri çevremizde görür gibi, tanır gibi oluruz. *Hikaye türüne yalınlık getirmiş ,onu gereksiz süslemelerden kurtararak halktan kişilere ve basit görünüşlü gerçek olaylara yöneltmiştir. *Marifeti hayata uymayan bir şey kabul eder. Kahramanlarının ruhsal durumlarını basitçe anlatmıştır. *Eserlerinde konuşma dilini kullanır. Hikayelerinde gözlem gücü son derece kuvvetlidir.

ESERLERİ: Hikayeleri: Otlakçı, Hikayeler, Mendil Altında, Hava Parası,Temiz Sevgiler Romanları:Ayaşlı ve Kiracıları, Miras, Vassaf Bey

 

SAİT FAİK ABASIYANIK (1901-1962)

*Edebiyatımızdaki Çahov tarzı hikayenin temsilcilerindendir. *Yazmanın kendisi için bir ihtiyaç olduğuna inanmıştır. *Gözlemci ve gerçekçi bir yazardır. *Toplumcu konu alan hikayelerinde toplumdaki bazı problemleri işler. *S.Faik’e kadar işitilmemiş, okunmamış sözler, hatta kelimeler, yadırganan bir üslup, konu sayılamayacak kadar aykırı konular onun dikkatini çekmiştir. *Düşüncelerini ve hayallerini içtenlikle anlatır. *Hikayelerinde yakından tanıdığı, gözlemlediği kişileri okuyucularına anlatır. *Kahramanlarını, yaşadıkları çevreye ve karakterlerine uygun olarak ele alır ve anlatır. *Deniz, tabiat, yaşlı adam, bir boyacı çocuk, balıkçı kahvesi onun hikayelerinde sık rastlanan unsurlardır. *Hikayelerini yapmacıklıktan ve sanat kaygısından uzak bir dille yazmıştır.

ESERLERİ: Romanları: Kayıp Aranıyor, Medar-ı Maişet Motoru Hikayeleri:Semaver, Şahmerdan, Sarnıç, Havada Bulut, Son Kuşlar, Alemdağ?da Bir Yılan, Lüzumsuz Adam, Mahalle Kahvesi

AHMET HAMDİ TANPINAR (1901-1952)

*Hikaye, roman, deneme, makale, edebiyat tarihi ve şiir türünde eserleri vardır. *En önemli yönü şairliğidir. *Şiirlerinde temel unsur musiki, his ve hayaldir. *Şiirlerinde dış öğe olarak ahenk, iç öğe olarak zaman kavramıyla bilinç altı ağır basar. *Renkli, pürüzsüz anlatımıyla insanı içten kavrayan bir şairdir. *Şiirlerini sade bir dille yazmıştır ve hece veznini kullanmıştır. *Şiirleriyle olduğu kadar psikolojik hikaye, roman ve edebi incelemeleriyle de tanınır. *Hikaye ve romanlarında kendi dönemindeki toplum hayatını ve bu hayatın çelişkilerini ortaya koymuştur. *Roman ve hikayelerinde psikolojik yön önemli bir yer tutar. *Sanatçı, dili başarıyla kullanır.

ESERLERİ: Romanları: Mahur Beste, Sahnenin Dışındakiler, Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Aydaki Kadın Deneme: Beş Şehir Hikayeleri:Yaz Yağmuru, Abdullah Efendi?nin Rüyaları Edebiyat Tarihi: XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi Şiir: Şiirler

PEYAMİ SAFA (1889-1961)

*Roman, hikaye ve makale türünde eserler vermiştir. *İşlediği konuya hakimdir.Üslubu kuvvetli ve eserlerini ören zengin fikir unsurları vardır. *Felsefe ve psikoloji alanlarında geniş bilgiler edinmiştir. *Romanlarında psikolojik tahlillere önem verir. *Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı eserinde kendi hayatının bir bölümünü anlatmıştır.

ESERLERİ: Gün doğuyor adlı bir tiyatro denemesi vardır. “Kimdir? Nedir?” isimli eserinde Kurtuluş savaşı büyüklerinin hayatlarını anlatan biyografik eseridir. Romanları: Sözde Kızlar, Canan, Mahşer, Fatih-Harbiye, Matmazel Noralya?nın Koltuğu , Yalnızız, Şimşek, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu.

FALİH RIFKI ATAY (1894-1971)

*Fıkra, makale, anı, gezi ve sohbet türlerinde özlü yazılarıyla tanındı. *Birinci dünya savaşına katıldı ve yazılarıyla kurtuluş savaşını destekledi. *Falih Rıfkı, Atatürk devrimlerini koruma gibi toplumsal ve güncel konuları da kullanarak fikir ve siyaset hayatımıza batılılaşma çabalarına yön verdi. *Eserlerinde yalın ve duru bir anlatım vardır. *Cumhuriyetten sonra oluşan Türk seyahat edebiyatının oluşmasında önemli bir rolü vardır. *Gazetecidir, birçok gazetede çalışmıştır.

ESERLERİ: Gezi: Denizaşırı, Yeni Rusya, Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları,Yolcu Defteri Anı: Ateş ve Güneş, Zeytindağı, Atatürk?ün Bana Anlattıkları, Çankaya Fıkra: Eski Saat, Akşam

NOT: Politikayla ilgili makale, anı ve hatıralarını topladığı Niçin Kurtulmamak, Batış Yılları, Çile gibi eserlerinin yanında ?roman? adlı bir denemesi vardır

NURULLAH ATAÇ (1898-1957)

*Yazı hayatına şiir, makale ve tiyatro eleştirileriyle başladı. *Deneme ve eleştiri türlerinde başarılı eserler verdi. *Cumhuriyet sonrası edebiyatımızda yol gösterici bir görevi üstlenmiştir. *Türkçe?yi özleştirmedeki yılmayan çabasıyla, nesir anlatımında devrik cümlenin, konuşma dilinin gerekliliğini savunması ve uygulamasıdır.

ESERLERİ: Karalama Defteri, Günlerin Getirdiği, Sözden Söze, Ararken, Diyelim, Söz Arasında, Okuma Mektuplar, Söyleyişler

SUUT KEMAL YETKİN (1903-1980)

*Edebiyatımızda deneme ve eleştiriyle tanınmıştır. *Sanat, estetik, resim, felsefe konularında eser verdi ve birçok dergide bu konularda yazılar yazdı. *Sanat ve edebiyat konuları üzerinde özel görüşleriyle, düşüncelerini, kesin yargılara, kurallara bağlanmaksızın duygulu bir biçimde belirtir. *Açık ve özlü bir anlatımı vardır.

ESERLERİ: Denemeleri: Düş?ün Payı, Yokuşa Doğru, Denemeler, Edebiyat Konuşmaları , Edebiyat Üzerine Çeviriler, Andre Gide?den çevirdiği ?Seçme Yazılar?

ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR (1888-1963)

*Edebiyata Dergah, Yarın, İleri ve Medeniyet dergilerinde çıkan eleştiri yazılarıyla başladı. *Teknik yazıları ve romanlarıyla ün yaptı. *Şiirde yazan Şinasi Hisar son yıllarında mensur şiir ve anı türünde eserler verdi. *Nesirlerinde görgü, hatıra, tasvir ve kültür unsurları ağır basar. *Eserlerinin ağırlıklı noktasını mutluluklarla geçmiş gençliği ve 20. yy. başlarındaki rahat İstanbul yaşamları oluşturur. *Eserlerinde mekan olarak İstanbul; özellikle de Boğaziçi önemli yer tutar.

ESERLERİ: Romanları: Fahim Bey ve Biz , Çamlıcadaki Eniştemiz , Ali Nazmi Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği Anıları: Boğaziçi Yılları, Geçmiş Zaman Köşkleri, Boğaziçi Mehtapları , Geçmiş Zaman Fıkraları

AHMET KUTSİ TECER (1901-1967)

*Duygulu ve memleket şiirleri ile tanınır. *Şiirlerinde Anadolu halk motiflerini işlemiştir. *Hece ölçüsüne yeni biçimler eklemiştir. *Avrupai şiir anlayışında, aşık tarzı söyleyişe yönelmiştir. *Şiirlerinde iç duygu ve bununla birlikte gelişen hafif sesli bir musiki havası vardır. *Halk edebiyatı üzerine araştırmaları önemlidir. Edebiyatımıza Aşık Veysel’i kazandırmıştır.

ESERLERİ : “Şiirler” tek şiir kitabıdır. Tiyatroları: Koçyiğit Köroğlu, Köşebaşı, Satılık Ev, Bir Pazar Günü

AHMET MUHİP DIRANAS (1909-1980)

*Fransız sembolistlerinin ve yeni izlenimcilerinin sanat anlayışını benimsemiştir. *Vezin ve kafiyeye büyük önem veren bu anlayış, tabiattaki bir anlık görünüşten yola çıkarak, onun gerisindeki saf düşünceye yönelir. *Şiirlerinde biçim ve ahenge önem verir. *Şiirlerinde ruhun dalgalanışlarını dile getirmiştir. *Şiirlerinde konu olarak Anadolu?yu, memleket manzaralarını, tabiat ve tarih sevgisini işlemiştir. *Destanımsı şiirleri de vardır. ***çü ve kafiyeye sıkı sıkıya bağlıdır. *Sese ve ahenge önem verir. *Fransız şair Baudelaire’nin etkisindedir.

ESERLERİ : Tiyatroları; Gölgeler, O Böyle İstemezdi , Şiirleri İş Bankasınca 1974 yılında “Şiirler” adı altında toplanmıştır.